All Posts in Category: Designplatform Rotterdam

Gratis Tanken

Gratis_Tanken translates as  “free gasoline”, but the word “tanken” (as in “gas tank”) sounds just like the Dutch “denken” (thinking). The title is thus very close to ‘Free Thinking’, and that’s what it’s all about. Filling up your tank excites everybody, and in this case, Gratis_Tanken is about mentally refilling your mind.

Gratis_Tanken is an experimental format for public debate. The public is not physically there, but is kept informed and committed in several different ways. Ten years ago, we sent out rich e-mails (at the time a very new concept) with the results of the debates.

Much like with Facebook or Twitter today, the broader public was able to interact by replying to quotes written by journalists who had attended the sessions. Although each Gratis_Tanken session could have a central topic, the format, as the title would suggest, was always most effective for the investigation of free thoughts.

Design Tanking

The recent session, a cooperation between the Rotterdam Designplatform and the Boijmans van Beuningen Museum, brought all the nominees of a design prize together. We talked about entrepreneurship, education, and the future of contemporary design.

Personally, I doubted the format would still work, but I was positively surprised. It felt like a dinner with close friends who all understood each other very well. That may sound simplistic, but for a semi-public event it was extraordinary.

In my self-satisfied mood I paid the Polaroid man in the bar we visited afterward. He not only took this picture, but also gave roses to the Dutch nominees Lonnie van Ryswyck and Christien Meindertsma. In the tacky Polaroid photo above, you can see Jeroen Dekkers (DPR) and me in between.

Im memoriam: Ineke Schwartz

The occasion of this publication is a sad one as well: in the first image above you can see that Ineke Schwartz moderated Gratis_Tanken with me. Ineke died of a serious disease more than five years ago.

I still miss her, and I know that I am not alone. Ineke was a very good chairman, and a true inspiration to me. I am proud to have worked with her, and she is one of the reasons that I keep on Gratis Tanken.

Meanwhile I have done two more Gratis Tanken, in a slightly bigger group.
In the above picture we are in Breda, with leaders of the cultural sector. In the picture beneath, we are in Schieblock, for an Nai discussion on Traditionalsm.


Kopfkino is an experiment with a new format in interviewing on stage. I interview designers on their inspiration. Designers will show their favorite film fragments from Vimeo and Youtube. In this way we wil have a look in their heads. in the German word Kopfkino the words head and theater are put together.

I want to show you one film, Paul Snowden has chosen. Look at the shocking, well organised truly underground action.

Pig tekst in English and Dutch

Foreword of the prizewinning book of Christien Mijndertsma. (Dutch translation underneath)

An older Sicilian, professor at the University of Venice, once told me that in the ‘thirties and ‘forties of the last century, when he was young, every part of a slaughtered animal was used. When a pig was slaughtered in his village, nothing, and I really mean nothing, from the entire animal was thrown away.

People held buckets under the pig during its slaughter to collect the blood, which was used to make blood pudding and a special Sicilian dessert. This dessert was only made when pigs were slaughtered, as the recipe required fresh blood. The bones, without exception, were divided among the villagers, who used them to make stock. The dogs, chickens and other animals also benefited, as their food was better on that day and those that followed.

The Sicilian told me the story with a sense of enduring pride. I think that he must have thought: virtuous frugality ensured that less than a century ago, our generation wasn’t laying waste to the environment. That’s completely different now, you little whippersnapper. He never said it, but the moral message was tangible.

My involvement in this project has put the Sicilian’s story into a different light. This book shows that my generation has surpassed this frugality and complete use. With this book in my hand, I could try to find the old Sicilian again, because I would have the evidence to show the professor a thing or two: “What do you mean, using blood to make a dessert? We use it to make jellies, sausages, gloves, sweets and ice creams. We use the pig in the production of bronze, micro-electronics, ballistic jelly and face packs. That’s a bit different than playing around with buckets to catch a drop of blood.”

But I won’t do that, for the simple reason that I don’t have the necessary pride. The overseeable scale of a Sicilian village has been replaced by an unfathomable world scale. The food industry has rapidly become more refined than the centuries-old Sicilian traditions. This frugality goes hand in hand with far-reaching globalisation. 

The scale of one pig, which is the unit used in this book, has long been forgotten as the scale at which to trade. This is because, on the scale of one pig, it makes no sense to separate out a few milligrams of black pigment, gelatine or collagen. It only makes sense if you are dealing with tens or hundreds of pigs every day.

Christien Meindertsma has been working on the scale of one animal for some time. In the past, she knitted jumpers and rugs from the exact amount of wool produced by one sheep. The result was that some jumpers were longer than others, because not every sheep produces the same amount of wool. That project also had the objective of recapturing the understanding and insight of processes that, due to industrialisation, have become unfathomable and distant.

Critical publications about the food industry often show the circumstances in which the animals live, eat and are eventually killed. Nearly everyone finds it difficult to see pigs living in pens that are too small or having their tails cut off. Without mentioning the pigs that eat each other’s tails out of frustration. People have difficulty accepting the scale of the meat processing industry. The Venetian professor’s story will morally always sound more attractive than the processing industry shown in this book. Even so, this book gives us another view of this same industry. 

Christien Meindertsma makes the subject overseeable, because she has reduced it to the original scale of one animal. After its death, pig number 05049 was shipped in parts and particles throughout the world. It is fascinating to see how close some products remain to their original form and function while others diverge dramatically.

For instance, a pig’s heart valve is used in heart surgery to replace a worn out human valve. The valve, after being promoted from being part of a pig to being part of a human being, starts working immediately it is inserted.
At the same time the (moral) boundaries of vegetarianism, kosher and halal prove to be more complex than first thought. The most attractive pudding that is on the menu as a dessert and even the wine or beer could be ‘contaminated’, because gelatine is used as a clarifying agent in the production of red wine. The pig as an edible entity proves to encompass a broader notion than we thought.
This book slices through reality in various ways. In a surgical way, a pig is dissected. But the dissection goes further than the proverbial surgeon goes. The book also shows the uses of the pig. It lets us see how mad the globalising world already is.

The original tekst in Dutch:
Een oudere Siciliaan, professor aan de universiteit van Venetië, vertelde mij ooit dat ten tijde van zijn jeugd, in de jaren dertig en veertig van de vorige eeuw bij het verwerken van een geslacht dier alle delen, alle ingrediënten gebruikt werden. Als er een varken geslacht werd in zijn geboortedorp werd er van het hele beest niets, maar dan ook niets weggegooid. De mensen hielden emmertjes onder de slachting om het bloed op te vangen om er daarna bloedworst en een speciaal siciliaans toetje van te maken. De toetjes werd alleen gegeten als er geslacht was omdat het recept vers bloed vereiste. De botten, geen enkele uitgezonderd werden verdeeld onder de dorpelingen om er bouillon van te trekken. Ook de honden, de kippen en andere dieren profiteerden van de slachting omdat ook zij op de slachtdag en daarna beter te eten kregen. Hij vertelde het mij het hele relaas met duurzaamheids trots. Ik denk dat hij erbij dacht “minder dan een een eeuw geleden vervuilde onze generatie het milieu nog niet door deugdzame spaarzaamheid. Dat was nog eens wat anders dan in jouw tijd, snotjong”. Hij heeft dat laatste nooit gezegd maar die morele boodschap was voelbaar.

Het verhaal is door mijn kennismaking met dit project in een ander daglicht komen te staan. Dit boek toont aan dat mijn generatie inmiddels de overtreffende trap van die spaarzaamheid en volledige benutting presteert. Ik zou de oude siciliaanse heer met dit boek in de hand, weer op kunnen zoeken. Ik zou ermee de bewijslast in handen hebben om de professor een lesje te leren: “wat nou toetjes met bloed?, wij maken gelpuddinkjes, worsten, handschoenen, snoepgoed en ijsjes. Wij benutten het varken bij de vervaardiging van brons, micro-electronica, ballistische gel en schoonheidsmaskers. Dat is nog wat anders dan met emmertjes klungelen om wat bloed op te vangen”.

Maar ik zal dat niet doen, eenvoudigweg om de noodzakelijke trots bij dit proces ontbreekt. De overzichtelijke schaal van een siciliaans dorp is vervangen door een ondoorgrondelijke wereldschaal. De voedselindustrie is in een mum van tijd geraffineerder geworden dan eeuwenoude siciliaanse tradities. Duurzaamheidstrots is hier misplaatst, en ook moreel is er weinig eer aan te behalen. Deze spaarzaamheid gaat hand in hand met verregaande globalisering, het is hier niet opgetekend, maar je kan er zeker van zijn dat het hier afgebeelde varken na zijn -vast niet zachtzinnige dood- in gesorteerde delen en deeltjes over de hele wereld verstuurd is geworden. De schaal van 1 varken, die de maat vormt in dit boek, is al lang niet meer de schaal van handelen. Op de schaal van 1 varken heeft het namelijk geen zin om een paar milligram zwart pigment, gelatine of collagen te sperareren. Dat heeft pas zin bij tientallen of een hondertal varkens per dag.

Kritische publicaties over de voedselindustrie tonen vaak de omstandigheden waaronder de dieren leven, eten en uiteindelijk gedood worden. Vrijwel iedereen heeft er moeite mee om te zien dat varkens op te kleine stallen leven en dat hun staart afgesneden wordt, of zelfs dat ze elkaars staart, uit frustratie, eraf eten. Mensen hebben moeite met het accepteren van de grootschaligheid in de vlees verwerkende industrie. De vertelling van de Venetiaanse Professor zal moreel altijd aantrekkelijker zijn dan het in dit boek getoonde hergebruik. Dit boek gunt ons echter een andere blik op diezelfde voedselindustrie. Het is enerzijds inzichtelijker doordat het onderwerp terugbezorgd in de oorspronkelijke schaal van één dier. Anderzijds doet de maakster moeite om geen politieke of vooringenomen stellingen te betrekken. Ze is -zoals veel designers- dermate visueel georiënteerd waardoor dit boek ook een strikt visuele ordening heeft. Pig is inhoudelijk een niet mis te verstaan pleidooi voor slow food. De Slow Food beweging zet zich af tegen de zogenaamde fastfood. Ook is haar doel is om het bewustzijn ten aanzien van goed eten te bevorderen. Slow Food wordt wel eens beschreven als de “culinaire vleugel” van de anti-globalisten. De auteur van Pig doet moeite om niet geplaatst te worden tussen de anti-globalisten, milieuorganisaties als Greenpeace en groene partijen, die zich verzetten tegen monocultuur en genetisch gemodificeerde gewassen GMO’s. Maar die keuze is vooral strategisch ingegeven, vanuit haar wil om een breder en een nieuw publiek te interesseren voor herkomst van eten.

Iedereen weet dat islamieten geen varkensvlees eten. Dat is niet halal, niet rein. Een varken is een onrein dier in de perceptie van de islam. In andere religies is die tendens ook te zien, christenen vinden paarden betere wezens en hindoestanen geloven meer in de koe als bevoorrecht dier. Het varken komt er nergens erg goed vanaf. Waarschijnlijk omdat een varken niet kieskeurig is met wat hij eet. Een varken weigert zelden iets wat hem voorgezet wordt. Als eetbare producten nergens meer in terecht kunnen, kunnen ze altijd nog dienen als varkensvoer. Ik weet niet of imaams dit boek gaan bestuderen om uitsluitsel te geven wat er wel en niet gegeten mag worden. Als ze zich ertoe zetten, zullen ze het zeker niet makkelijk gaan krijgen, want waar in dit boek is nog sprake van een ingrediënt van een varken? Varken blijkt als eetbaar gegeven een rekbaarder begrip dan we dachten.
Ook vegetariers wacht een moeilijke taak. Wie vroeger zei dat hij vegetarier was, had het relatief eenvoudig. Hij of zij vermeed de slager en moest in restaurants op de kaart kijken in welke gerechten vlees zat. Dat was dus niet zo moeilijk, een schnitzel niet, een truffelaravoli wel, een bloedworst niet en een puddinkje wel. In biologische winkels is vegetarische kaas te koop waarbij geen stremsel van koemaag gebruikt is. Het is een geheel dierenvrije kaas. Er wacht de uitbaters van de biologische winkels een flinke taak om alle producten uit dit boek na te lopen op eventueel gebruik van dierlijke producten. Ook de (morele) grens van het vegetarisme blijkt ingewikkeld. Het leuke puddinkje dat als nagerecht op de kaart staat of zelfs de wijn of het bier zou wel eens “besmet kunnen zijn”. In de productie van rode wijn wordt gelatine als reiniger gebruikt als clarfing agent.

De auteur van Pig is al langer bezig met de schaal van 1 dier. Eerder breide zij truien en kleden met de exacte hoeveelheid wol die een schaap levert. Het gevolg was dat sommige truien langer waren als de anderen omdat tenslotte elk afzonderlijk schaap meer of minder wol geeft geeft. Ook dat project had tot doel om -analoog aan de slow food filosofie- begrip en inzichtelijkheid te heroveren op processen die door industrialisatie ondoorgrondelijk en afstandelijk geworden zijn. Haar laatste project was ook een publicatie: Checked bagage. Minder dan een jaar na de aanslagen op het WTC kocht zij een lading in beslag genomen voorwerpen van luchthaven Schiphol. Diezelfde voorwerpen zouden een jaar eerder gewoon de lucht in hebben gemogen maar de toegenomen terreur-angst zorgde voor een nieuwe stroom te veilen objecten. Het kostte haar 700 euro, en ze kreeg er bijna een kubieke meter zakmesjes, scharen, bestek en glas voor . Zij inventariseerde en fotografeerde daarna alles. de publicatie laat zien hoe absurd de praktische gevolgen van de veiligheids-regelgeving zijn. volledig onschuldig kinderbestek wordt aangemerkt als mogelijk wapen om terroristisch geweld mee te plegen.

Terug naar het varken: het is fascinerend om te zien hoezeer sommige producten dichtbij hun oorspronkelijke verschijningsvorm en gebruik blijven terwijl anderen daar juist heel ver vanaf drijven. De varkenshartklep wordt gebruikt in de hartchirurgie om te een versleten menselijke klep te vervangen. Het fonkelenieuwe, tot lichaamsonderdeel gepromoveerde varkensonderdeel gaat onmiddelijk zijn werk doen zodra het aangebracht is. Dit boek snijdt in verschillende opzichten door de werkelijkheid heen. Het ontrafeld deelobjecten en brengt ze in een nieuw welhaast, wetenschappelijk verband. Als ware een chirurg wordt hier een varken ontleend. Maar de deling gaat verder dan de spreekwoordelijke chirurg kan gaan. Het boek toont ook de toepassingen van het varken. Op die manier laat het ons zien hoe waanzinnig de geglobaiseerde wereld inmiddels is.