Toen mij in de 4e klas de Hoofdstad uitgelegd werd, wilde ik er wonen. Ik zag de naam ervan op een landkaart in vette kapitalen en onderstreept geschreven werd. AMSTERDAM. De plaatsaanduiding was een ster in plaats van een kleine zwarte cirkel. Ik wist meteen: daar moet ik bij zijn. Als het leven er niet beter zou zijn, dan was het er in zeker betekenisvoller. Ik woonde toen slechts in een open zwart puntje. 


Ik deelde de obsessie met mijn vader, want of ik nou in Roermond, Utrecht of Rotterdam woonde, hij nam me regelmatig mee naar de hoofdstad. ‘Daar gebeurt het allemaal’, zei hij zonder twijfel. Op de hoofdstadtrips belandden we in het Stedelijk Museum, de Rosse buurt of het Olympisch Stadion. We aten in Surinaamse restaurants en dronken in ‘Koekebier’ met mannen die over Mokum spraken. Allemaal dingen die je in Roermond niet had. Misschien is het zijn liefde die er voor zorgde dat mijn broer er al een kwart eeuw woont. Ik sleet er uiteindelijk maar een paar jaar als bewoner en forens. Nu ben ik een andere hoofdstad aangekomen: Berlijn. Maar in mijn hoofdstadromantiek is iets geknakt: Noch Berlijn noch Amsterdam zijn eigenlijk echte hoofdsteden. 

Nederland
Het grootste defect van de hoofdstad is dat de regering er niet zetelt. De uitgeplaatste regering is een rariteit die verder alleen in Bolivia en Maleisië  voorkomt. Op sommige kaarten van Nederland zijn dan ook twee hoofdsteden getekend: Den Haag én Amsterdam. Maar er knaagt meer: de stad is ook geen provinciehoofdstad en heeft dus geen enkele bovenlokale macht aan boord. Men kan er nauwelijks iets bestemmen dat voorbij de gemeentegrenzen gaat.

Er zijn in Amsterdam talrijke consulaten maar geen ambassades. Met alle respect, maar consulaten zitten tegenwoordig ook in Zwolle en in mijn geboortedorp St-Michielsgestel. Het is nou eenmaal praktisch als Roemeense aspergestekers niet helemaal naar den haag hoeven. En dus kunnen ze sinds kort ook in St. Michielsgestel terecht. Ook de houding van het koningshuis ten opzichte van de hoofdstad is halfslachtig. Beatrix ontvangt regelmatig gasten in haar Paleis op de Dam en de staatsbezoeken worden er voor een belangrijk deel afgewikkeld. En ook al trouwde zoonlief er, de familie woont er niet. Het lijkt erop alsof de van Oranjes Amsterdam ‘leuk’ vinden (zoals veel mensen) maar ze committeren zich niet aan de hoofdstad. Dat deed Juliana al niet, en dat gaat Willem de Vierde ook niet doen. “Geen lekkere stad om met een gezinnetje te leven”, zie je hem denken.

Daarnaast heeft Amsterdam geen internationale politieke organisaties in huis, zoals Europol, Strafhof, NAVO. Het heeft noch een diplomatiek, noch een ambtelijk apparaat, noch een hofhouding, noch een grote mediasector. Op de spoorkaart is Amsterdam niet belangrijker hoofdstad Utrecht en economisch is het maar de vraag of er inmiddels meer verdiend wordt dan in de havenstad Rotterdam. Kortom een gemankeerde, vooral culturele hoofdstad.

Als ik nu door Berlijn fiets zie ik soms de smakelijke details van een hoofdstad: grote, donkere BMW’s, op diplomatiek kenteken die, onder politiebewaking, te hard rijden. Onverklaarbare, tijdelijke wegversperringen met gewapende politie of douane personeel in speciale kleding. Demonstraties van protestbewegingen waarvan je het bestaan niet wist. In een echte hoofdstad voel je een politiek belang dat de regio ver overstijgt. In Pankow wordt verbouwd aan de ambassade van Kazachstan, die er al zat ten tijde van de DDR. Er is een Lidl om de hoek. 

Duitsland
Door het halfslachtige besluit (met 51% meerderheid) om Berlijn hoofdstad te maken en vijf ministeries in Bonn te achter te laten is pijnlijk gebleken dat een stad naar hoofdstad moet groeien. De politiek kan het wel aanwijzen, maar hoofdstadvorming kost decennia. In de speculatiegolf na de Hauptstadtwahl zijn miljarden euro’s verdampt. Er gebeurde eigenlijk helemaal niets, terwijl iedereen dacht dat stad zou gaan gieren. Maar na 20 jaar groeit Berlijn gestaag in zijn hoofdstadrol. In het najaar wordt er weer een ministerie verhuisd. Weer tienduizenden ambtenaren erbij, weer een wijk (Chaussestrasse) op z’n kop. Ook komen er steeds meer lobbyclubs naar de stad. En de betekenis van de stad neemt toe met elke lobbyclub, elke galerie, elk ministerie en elke groot sportevenement. In München en Düsseldorf is het telkens weer een onderwerp op kunstborrels: de leegloop richting Berlijn.

Als Frankrijk, Albanië of Belarus het songfestival wint, weten we zeker van waaruit het jaar daarna opgestraald zal worden. Vanuit hun onomstotelijke hoofdsteden Parijs, Tirana en Minsk. De trotse symbolen van de Natie. Maar als hetzelfde Nederland of Duitsland overkomt, blijft het gissen. De laatste keer dat het gebeurde werden het in elk geval niet hun ‘hoofdsteden’. Ik vrees dat ik nog steeds nooit in een stad heb gewoond die terecht onderstreept is en in kapitalen geschreven is Misschien moet ik terug naar ST.MICHIELSGESTEL