Redo it after 10 years

This is me with my friend Hans Venhuizen at the Schiedamsedijk in Rotterdam. It was 1998, we are both dressed up to go to the football match Sparta Rotterdam – Nac Breda (3rd of April 1998). I had a sony digital camera with a tilteable lens. I shot the picture myself, as my facial expression shows.

This is me and my friend Hans Vennhuizen, in 2009, more than 10 years after the game. We still are friends. Two older men, both proud fathers of two children. Same place, same men, but in a different era. Watch the building on the right, meanwhile it got cleaned.

These photos are an invitation as well: show me the picture of 10 years old you would want to remake.
There is a website on the internet to upload these kind of shots: colorwars.

Holland Upside-Down

This is a simple map of the Netherlands, isolated on a Din-A format. The outline of the Netherlands, also called Holland. is slightly smaller than the well-known A4 or Din-A normal format. This image shows the A surplus. If you wanted to fit Holland onto the smallest piece of paper possible, you would first need to rotate it 11 degrees counter clockwise. Then it would be in its most efficient balance. As you can see in the picture below, the harbor of Delfzijl would kiss the north, while Limburg and Zealand would fit well in the south.
In the sixties there were gasoline companies that printed maps like this, because it used less.
Actually, I like Holland better when it is in its most efficient shape. Tilted 11 degrees, it looks more elegant, its head up high.
If the sea level were 20 meters lower, our country would look like this:

We would see a land increase of 51%, mostly near the densest region, the Randstad in the West. Because the coastline would look radically different, the country would appear to be wearing a hat—a silly, artistic French beret.
If we were to copy and paste a mirror image of the entire Netherlands right next to the original, making a kind of geographical Rorschach inkblot, it would look like this:
Holland would now be a bodybuilder who worked on his chest too much and his legs too little. I think if we held a vote on this proposal, it would have a good chance of succeeding. The Netherlands might be less populated, but the remaining parts would be prettier and friendlier. There would be more provincial suburbanization and fewer drug problems, and less poverty and violence.
 If one were to project a view of the Netherlands from one of the poles, it would look like the above picture. We are all familiar wit polar projections from the United Nations logo. They are always used to show the world in a non-hierarchical way.
This story has no conclusion; it is but a program of suggestions.

Primemapping (oercartografie)

Prime Mapping (project from ’97, part of the Hotel New York project of Jeanne van Heeswijk) goes back to the source of cartography; it is the most naked form of recording positions. It notes an object’s place without interpreting it. Normally maps build on other maps and are therefore reinterpretations rather than autonomous reflections.

But this is not the case with Prime Mapping; through the use of GPS  (which was launched by the US Army), it is possible to document where things are in a completely autonomous way. This report on four journeys has been recorded in Prime Mapping.

The maps provide no context, coastline or outline of Manhattan. They show only the absolute GPS position. On the basis of this
page shows the GPS satelites above a particular place

The journey to North Carolina passed through Baltimore because we were visiting friends there. We won a bear at a fair – two minutes past the 38th longitude – and on the next day we passed the ‘4000
miles from Rotterdam’ boundary.

On the last day – and back on the 78th latitude – we encountered a friendly-looking ice cream parlour where the owner had knocked together a small extension so as to convert it into a drivethrough.

A hike through the Bronx began at the Burnside subway station, passed through Freeman Avenue and ended up at the Simpson Avenue station. From there I travelled in the subway from station to station, using this approach to record the position of several stations.

At Marmion Avenue I suddenly realized that I own the rights to this particular piece of cartographic data. The recording that this street corner is Iocated at that specific place belongs to me. Legally speaking cartography is a complicated matter: you can never own the copyright to a street corner or its position but you can protect the effort that you made to define it. Prime Mapping always belongs to you.

The Equator Myth: Coriolis

People say that water draining out of a bath or flushing down a toilet swirls in a different direction, depending on which side of the Equator you’re on. Is this true? 

In 1998 I went to Uganda, south of Fort Portal and Kasese. Here is a picture of the monument marking the equator alongside the road. It’s not hard to find, since there are only two major roads crossing the equator in Uganda.
I was packed with water, a funnel and a few bottles, and I was ready to see if the rumors were true. I tried pouring the water a hundred times, both north and south of the Equator. I could see clearly that the water went through very fast, but not that it ran in different directions. It was very hot out there, and with every trial I spilled some of the water. I had to try hard not to drink it. 

I always thought I had done something wrong, but then the Internet came along, and I found that there are many other people who also doubt this myth. “The idea that water goes in different directions down the plughole in the Northern and Southern hemispheres is almost entirely a myth. The Coriolis effect on the Earth is very, very small, becoming apparent only in large, slow systems like the rotation of the atmosphere,” says Steve Bowers in speculative science in the Guardian

Andrew from Plymouth comments,  “I have been a seafarer for over 30 years and have crossed the Equator many times, North to South and vice versa.” Never has the direction of the vortex of water in a basin been a subject of discussion. If it were true, surely seamen would have spent many hours observing and then talking about this myth.

My next trip for this project will be to Macapa, Brasil. I want to go to Estadio Milton Correo, where there is a football pitch right on the equator. It actually divides the pitch in two, so if the team chooses sides (after the toss) they are also choosing hemispheres. Here you can see an image inside the stadium. Look carefully at the front of the field: “SO” and “NO” are written in the grass.

Stroomloze Dag

Het idee voor Stroomloze Dag ontstond toen ik thuis een week zonder stroom zat, omdat de stoppenkast kapot was. Mijn vrouw en ik genoten van de stroomloosheid; geen tv’s en  radio’s en niemand die aanbelt. Een kaarslichtje in de avond en langere avonden met betere gesprekken. Het was alsof we opeens ‘meer tijd’ hadden. Nadat de stoppenkast gerepareerd was, hebben we nog lang daarna een stroomloze dinsdag gehad.

Daarna ben ik het op mijn werk gaan invoeren. Een maal per maand was  buro Schie stroomloos. Stagaires vreesde de dag en werkten van te voren lang door omdat wij op die dag alle projecten wilden doorspreken. Niet vanaf computer, maar in ale rust met een geprinte tussenstand.  We zetten koffie op een gasbrander.

Weer later wist ik Premsela te overtuigen en ook daar hebben we het twee jaar volgehouden. eens per kwartaal. Het viel me op dat in een grotere organisatie het strijdplan beter moet zijn. Wat doe je met airco en de koelkast? mag je je mobiel gebruiken? Ook viel op dat met name secretaresses een hekel hebben aan stroonloze dag. “We kunnen niets doen, en daags erna hebben we twee keer zoveel werk”. Interessant, stroom is dus vooral iets wat de ‘lagere werkers’ nodig hebben.
Ons initiatief leidde tot ‘kamervragen’ in de Amsterdamse gemeenteraad. Een Groenlinks politicus  wilde het Stadhuis stroomloos hebben. Onderstaande instructie met motivatie vond ik terug in een oude doos. Gebruik het als u wilt. Gebruik het voor uw organisatie of voor thuis. Wees Stroomloos.

Deze foto is genomen in het restaurant van een stroomloos dorp in Tanzania. Let op de olielampen achterin. Het is er gezellig en krijgt er niet de indruk dat ze 220 volt nou zo missen. Voor wie er wil eten: het is niet ver van Lushoto. 

Manifest voor Stroomloze dag
1. Aansluiting gaat nu zo snel als het tempo van technische ontwikkelingen terwijl mensen vrij zouden moeten zijn om het tempo van hun aansluiting zelf te bepalen. Op SD verander je het niveau van aansluiting.
2. Stroomloze dag is een methode om andere werkverhoudingen te krijgen en ander werk te verrichten. Spontaniteit verdwijnt snel uit een organisatie. Breken met het alledaagse kan tot nieuwe verhoudingen en inspiratie leiden.
3. SD sluit aan op tendensen in de samenleving die “switch off”, autarkie en autonomie genoemd worden.
4. SD is hip, ontraditioneel en geeft een duidelijk imago aan uw organisatie, zonder dat het geld kost.
5. SD is goed voor core values in een bedrijf; vrijwillige afsluiting schept een band, het vervangt daarmee teambuilding kanotochten in de Ardennen.

1. Stroomloze dinsdag is geen vakantiedag. Er kan normaal overlegd en gewerkt worden. Iedereen wordt geacht op de zaak te zijn. Er wordt geen telefoon opgenomen, er wordt ook geen mobiele telefoon opgenomen.
2. Op het antwoordapparaat wordt gemeld dat de organisatie  SD heeft, en dat men, in urgente gevallen, langs moet komen.
3. Ik stel ook voor de stroomloze dag niet dicht te timmeren met afspraken, zodat enige open tijd over blijft.
4. Buitenstaanders kunnen op stroomloze dag gewoon langs komen.
5. SD is driemaandelijks, op de dag van de wisseling van seizoenen.
6. Voor het secretariaat heeft SD een grotere impact hebben dan voor managers. Zij kunnen opruimen, herorganiseren, met elkaar overleggen, plannen maken en evalueren.

Taken en detaillering:
1 Er moet van te voren bedacht worden hoe koffie gezet kan worden
2 Er moet een goede antwoordapparaat tekst gemaakt worden
3 Geen licht, telefoon. Ik heb geïnformeerd: de server kan die dag uit kan, zodat het ook eindelijk eens stil is.
4 Mobiele telefoons: volledig uit, zodra je door de deur bent. Speel niet vals, spreek elkaar erop aan, anders verwatert het snel.
5 Wie een afspraak heeft buiten de deur kan alles doen wat hij / zij wil. Stroomloze dag is plaatsgebonden, niet persoonsgebonden.
6 PDA’s uit, agenda’s als nodig vooraf printen.
7 Mail: Op info een out of office reply**
a. Moeilijk omdat server daarvoor aan moet.
8 Mobiele telefoon: binneshuis uit. Geen tril, geen piep.
9 In geval van acute hartstilstand: mobiel van de organisatie is te SMS’en, buren zijn te faxen.
10 Koelkast, CV & Airco: aan als normaal.

Wikitude, of de wijze waarop de creatieve meute het designlandschap verandert

Het artikel Van Robin van den Akker  is in zijn correcte vorm hier te zien.

Het debat over de relatie tussen web 2.0 en design moet  – voor zover ik het kan overzien – nog gevoerd worden. In het onderstaande essay zal ik dan ook vragen naar de wijze waarop het sociale web de designpraktijk en het ontwerpproces kan beïnvloeden, en gaat beïnvloeden. Maar laat ik met de conclusie beginnen, en waarom ook niet in het non-lineaire tijdperk van de hyperlink: design 2.0 maakt de designer overbodig.

Bij wijze van inleiding: open (source) design?
Uiteraard wil ik niet beweren dat grafische vormgevers, industrieel ontwerpers en architecten niet na denken over, of experimenteren met, zulke alledaagse fenomenen als virtuele gemeenschappen en sociale netwerken, postproductie en peer-productie, en de open source benadering. Zulks is onontkoombaar in een netwerksamenleving waarin nu eenmaal geen buitenruimte is; geen ruimte buiten de glokaliserende Informatie- & Communicatie Technologieën. Een ieder moet zich nu eenmaal, op de een of andere manier, ophouden in, en verhouden tot, het hedendaagse medialandschap – en dus ook de designer.
Maar dat gaat niet van harte. Afgelopen najaar, bijvoorbeeld, werd de ontwerpwedstrijd (un)limited design contest gehouden, waarin – ‘geïnspireerd door open source software’ – werd geëxperimenteerd met open design. De resultaten? Om een indruk te geven is het misschien goed om hier de drie prijswinnaars te noemen: het patroon van de hexagonale papieren jurk (Goof van Beek) kan worden gebruikt bij het maken van een gordijn of een tafellaken; de kleur van de amuse 5 (Ellen Bokkinga) kan naar believen worden aangepast; en in de blauwdruk van de magic box (Alexander Rulkens) kunnen de lengte, breedte en hoogte worden aangepast. Of de prijswinnende ontwerpen zullen resulteren in goede, mooie of slimme producten wil ik in het midden laten, maar het zijn in ieder geval geen experimenten in open (source) design. Laat me dit toelichten. De ingezonden, of liever: ge-uploade, blueprints van de meedingende ontwerpen zijn online beschikbaar gesteld onder een Creative Commons licentie. Weliswaar kunnen de ontwerpen nu vrijelijk worden gekopieerd, verspreid en aangepast, maar de commons (vgl. commoner, community) hebben geen invloed gehad op de ontwerpen. In feite zijn de meeste, zo niet alle, inzendingen voor de (un)limited design contest net zo open (en open source) als de breipatronen van de Libelle.
‘Design is…al heel open.’, meent Jurylid Zelda Beauchampet echter. ‘We gebruiken al internet en in het verleden gebruikten we boeken. Het is altijd zo geweest dat je overal om je heen inspiratie opdoet waarmee je je eigen ideeën creëert.’ Aldus negeert zelfs de jury de wezenskenmerken van het sociale web, om vast te kunnen houden aan de mythe van de autonome designer, verbonden aan een traditioneel designbureau. We komen hier later nog op terug. Maar het citaat van Beauchampet onderstreept nog maar eens dat het debat over design 2.0 – d.w.z. de discussie over de relatie tussen web 2.0 en de designpraktijk – nog niet of nauwelijks wordt gevoerd.

BLURRR, of de Homo Universalis 2.0

Althans, niet op de plaatsen waar je het zou verwachten. Recent vierde de Rotterdamse tentoonstellingsruimte TENT haar tienjarige bestaan echter met BLURRR, een expositie over de relatie tussen kunstenaarschap en het internet. Met BLURRR wilde curator Mariëtte Dölle een ‘culturele praktijk [laten] zien waarin de jonge kunstenaar…zich presenteert als Homo Universalis 2.0.’ Volgens de catalogus wordt het voor jonge kunstenaars – digital natives die zijn opgegroeid in de informatiesamenleving – steeds vanzelfsprekender om al multitaskend verschillende disciplines te beoefenen; steeds weer andersoortige netwerken te vormen; interactieve kunst te maken, en werk te delen op het internet.
    Nu staat de door TENT gesignaleerde ontwikkeling in een lange, en rijke traditie van NetArt. Zo  vestigde curator Nicolas Bourriaud al in de jaren ’90 van de vorige eeuw de aandacht op de relatie tussen een verandering in de werkwijze van de toenmalige generatie kunstenaars en de opkomst van het internet. In Esthétique Relationelle constateert hij dat ‘de mentale ruimte’ van cyberspace wordt gereflecteerd door, en onderzocht in, de zogeheten ‘relationele kunst’; kunst, kortom, die interactiviteit stimuleert tussen het werk, de kunstenaar en het museumpubliek. In Postproduction analyseert hij vervolgens de wijze waarop deze kunstwerken geproduceerd worden. Hij concludeert dat relationele kunstenaars vaak bestaande kunstwerken en alledaagse artefacten (ready-mades, found footage) gebruiken om hun interactieve installaties te maken. Culturele vormen worden, als het ware, vrijelijk toegeëigend, bewerkt en geredigeerd, waardoor traditionele noties als originaliteit, authenticiteit en creatie langzaamaan worden vervangen door copy/paste, sampling en montage. 
‘You take Duchamp’s urinal and put it back on the wall’, zo vatte één van de bekendere relationele kunstenaars, Tiravaija, zijn werkwijze eens samen. ‘And then you piss into it – along with other people.’
Hoewel de jaren ’90 een overvloed aan relationele kunst en kunstkritiek heeft gebracht, wil ik mij op deze plaats beperken tot enkele opmerkingen. Allereerst zou je kunnen stellen dat deze relationele werken een kritiek vormen op de idee van cyberspace als Virtual Community; als wereldomspannend netwerk dat voorbij gaat aan de alledaagse, lokale gemeenschap. Zo bezien moet de sociale interactie in de fysieke museale ruimte tegenwicht bieden aan de proliferatie van chatsessies in de global village. Dat mag zo zijn. De relationele sensibiliteit is echter ook te beschouwen – en ik vind dit een interessantere invalshoek – als een echo of reflectie van de eerste aarzelende pogingen om de nieuwe wereld van websites, online bulletin boards en Multi User Domains te verkennen. Zo bezien personifieert de opkomende scene van relationele kunstenaars de subcultuur van softwareprogrammeurs, hackers en whizzkids die – in tegenstelling tot de ‘gewone gebruiker’ – al wel het digitale instrumentarium bezaten om het nog onontgonnen, onoverzichtelijke terrein van cyberspace in cultuur en in kaart te brengen.
Nu was BLURRR zo aardig omdat de geëxposeerde werken eveneens een bestandsopname lijken te zijn van de hedendaagse informatiesamenleving. Na vergelijking met de relationele kunst van de jaren ’90 vallen een aantal overeenkomsten en verschillen op. Overeenkomstig de eerste generatie relationele kunstenaars gebruiken veel, zo niet de meeste, van de in TENT bijeengebrachte Rotterdamse kunstenaars postproductieve methoden om interactieve werken te maken. (Zo monteert Nina Boas (1980) straatrumoer, installaties van ander kunstenaars, alledaagse gebruiksvoorwerpen en performances in een eigen (video)installatie – ‘spelen met toeval, spelen met wat er is’, noemt ze dat.). Schijnbaar is de relationele sensibiliteit zo alomtegenwoordig en alledaags geworden dat een hele tentoonstelling gevuld kan worden met lokale kunstenaars, die, zonder dat ze zich er bewust van lijken te zijn, de mentale ruimte van het hedendaagse internet hebben verinnerlijkt. En dát is interessant. Want waar de eerste generatie relationele kunstenaars een weerspiegeling was van de eerste generatie internet explorers, daar is de alomtegenwoordigheid van de relationele werkwijze gelijk (vgl. gelijktijdig & gelijkend) aan de verregaande democratisering van ICT. De computer is normaal; het internet is gewoon; wij zijn allen whizzkids.
Design voor iedereen, door iedereen!
We zien de relationele sensibiliteit – sociale interactie, postproductie – dan ook terug in de alledaagse praktijken van de gewone internetgebruiker. We recorden het dagelijks leven met camphones; we uploaden foto’s naar Flickr; we embedden content op Hyves; we adden vrienden op Facebook; we posten op Blogspot; we twitteren onze volgers; we linken naar Youtube; mailen onze collega’s; we customizen de Google startpagina; we downloaden en remixen muziek; we zijn, kortom, prosumenten geworden in een wereld die immer interactief en altijd under construction is. De democratisering van ICT is de voornaamste oorzaak van de enorme toename van wat ook wel user generated content wordt genoemd. In zekere zin zijn we allemaal regisseur en dj, schrijver en muzikant, kunstenaar en designer geworden – en dat is wat BLURRR duidelijk probeerde te maken met de notie van de multidisciplinaire Homo Universalis 2.0.
Maar betekent het toegenomen grensverkeer tussen de domeinen van de professional en de amateur en van de producent en de consument ook het einde van deze beroepsgroepen? Of, dichter bij huis: het einde van de professionele designer? Is iemand die een potlood kan slijpen een goede grafisch vormgever? En is iemand die een stoeltje in elkaar kan schroeven een goede industrieel ontwerper? Het antwoord laat zich raden. Toch vormt de creatieve amateur wél een bedreiging voor ontwerpers, en dan met name voor grafische vormgevers. Door middel van het internet zijn bedrijven als in staat om een wereldwijde ‘talent pool’ te vragen om mee te dingen in design wedstrijden.
‘The beauty of our site is that it doesn’t matter if you have a degree from the Rhode Island School of Design or if you’re a grandma in Tennessee with a bunch of free time and Adobe Illustrator,’ zo stelt één van de initiatiefnemers. ‘If the client likes the grandma’s work better, then she’s going to get the job.’
In zulke online wedstrijden krijgt het beste design – van een bedrijfslogo, bijvoorbeeld – weliswaar een geldprijs, maar de overige designers worden niet betaald. In feite worden de participanten door middel van crowdsourcing tegen elkaar uitgespeeld om de kosten van design laag te houden.

 Werken als Netwerken
Het en masse produceren en delen van digitale content is echter slechts één aspect van de dynamiek van web 2.0. Hoewel we vooralsnog de overeenkomsten tussen de eerste en huidige generatie van relationele kunstenaars hebben besproken, wijst het belangrijkste verschil tussen deze twee cohorten op een ander, belangwekkender aspect van het sociale web. Op een welhaast intuïtieve wijze werkt de huidige generatie Rotterdamse kunstenaars als netwerk; een netwerk van wisselende omvang en samenstelling. Niet als gevolg van een of andere bewuste keuze, maar omdat het in de informatiesamenleving normaal is geworden om als netwerk te opereren. Volgens BLURRR curator Mariëtte Dölle heeft dit ondermeer tot gevolg dat de specialistische, autonome kunstenaar aan het verdwijnen is. ‘Er ontstaat zo langzamerhand een nieuwe kunstenaarspraktijk waarin het delen van kennis centraal staat.’, zo stelt ze. ‘De specialist bestaat bijna niet meer. De Homo Universalis 2.0 is in feit niet slechts één persoon, maar meerdere personen tegelijk, verbonden door het netwerk.’ Het duidelijkste voorbeeld van deze ontwikkeling is wellicht het werk van Volksrekorders, dat ook te zien was bij BLURRR. Volksrekorders bestaat niet uit één kunstenaar of uit een klein aantal kunstenaars die eenzelfde discipline beoefent, maar uit een collectief – of liever: een online netwerk of een virtuele gemeenschap – van kunstenaars met verschillende disciplines, achtergronden en expertises, dat als het ware bijeen gehouden wordt door video-installaties in de museale ruimte en videotubes op het internet. Alle leden van het collectief dragen bij aan, en reageren op, één dynamisch videoarchief.
Het zijn dit soort collectieven die op een andersoortige collaboratieve houding wijzen; een houding waar de gewone internetgebruiker al veel langer mee begiftigd is – de wikitude.

Wikitude, of: ‘commons-based peer-production’
De notie “wikitude” is samengesteld uit de woorden wiki en attitude. Het verwoordt, zoals gezegd, een bepaalde houding ten aanzien van collaboratie die voortvloeit uit social media als Wikipedia. We zagen eerder dat de introductie van – allereerst – het wereldwijde web en – vervolgens – het web 2.0 een ´mentale ruimte´ heeft gecreëerd, waarbinnen sociale interactie en postproductie dominante culturele praktijken konden worden. Daar moeten we nu nog een relationeel niveau aan toevoegen: ‘gedistribueerde collaboratie’.i En deze keer zijn de gevolgen voor de designer ingrijpender.
In The Wealth of Networks omschrijft Yochai Benkler deze vormen van samenwerking als ‘(commons-based) peer-production’. Van oudsher verwijst de notie “commons” (vgl. meent) naar het recht van leden van een gemeenschap op een gelijke toegang tot, en een vrijelijk gebruik van, bepaalde hulpbronnen en grondstoffen – weidegrond, bijvoorbeeld. In het digitale domein wordt dit recht meestal gewaarborgd door creative commons licenties, die specificeren welke digitale bronnen, op welke wijze mogen worden gebruikt door de internetgemeenschap. In zekere zin – en daarom spreekt Benkler van ‘commons-based’ – zou peer-productie niet mogelijk zijn zonder dit soort – formele en informele – waarborgen.
    De notie “peer” (vgl. gelijke) verwijst naar de manier waarop het eigenlijke productieproces wordt vormgegeven om tot een collectief product te komen – te weten: decentraal, spontaan en op vrijwillige basis. Waar, wanneer en wat iemand bijdraagt aan het productieproces doet niet ter zake. Nu wil ik uiteraard niet stellen dat dit soort samenwerkingsverbanden geheel nieuw is, maar web 2.0 omzeilt een aantal barrières die normaliter alleen geslecht zouden kunnen worden door een organisator, manager of wat dies meer zij. De coördinatie ligt, op de een of andere manier, besloten in de technologie zelf, waardoor een groep in staat wordt gesteld om een productieproces te organiseren zonder een dwingende organisatiestructuur te hanteren.ii
Waarschijnlijk is Wikipedia het bekendste en grootschaligste voorbeeld van gedistribueerde collaboratie. Nadat de stub – of, om in designtermen te blijven: het prototype – van een encyclopedisch artikel is aangemaakt stelt de wiki-technologie een ieder, maar niemand in het bijzonder, in staat om miljoenen spontane bijdragen van miljoenen vrijwilligers te verzamelen en te structureren. Uiteraard zijn niet alle edits een verbetering, maar alle bijdragen zijn voorlopige bijdragen, waardoor fouten te allen tijde kunnen worden verbeterd, en  vaak ook worden verbeterd – ad infinitum.  Een artikel in Wikipedia is dan ook geen product, maar een proces. Met andere woorden: het ontwerp van zo een encyclopedisch artikel is, door commons-based peer-production, per definitie open.iii

Amateurs Aller Landen, Verenigt U!

Nu wordt ook meteen duidelijk waarom de (un)limited design contest geen experiment was in open (source) design. De ontwerpers en de juryleden hadden immers niet de juiste wikitude. De verschillende ontwerpen werden gepresenteerd als afgeronde producten van autonome designers, en pas vrijgeven onder een Creative Commons licentie aan het einde van het productieproces. Tijdens het eigenlijke ontwerpproces is daardoor niet (of nauwelijks) sprake geweest van crowdsourcing en/of commons-based peer-production. Wordt de massa niet vertrouwd? Wordt de massa gezien als een bedreiging? In ieder geval is het nog geen vanzelfsprekendheid dat de wereldwijde gemeenschap van creatieve amateurs wordt toegelaten tot ontwerpprocessen. Als dit een bewuste poging is om de disruptieve kwaliteiten van de prosumerende meute te negeren dan is deze bij voorbaat gedoemd tot mislukken. De huidige netwerkgeneratie krijgt een rol toebedeeld, of het eigent zich een rol toe. (Vraag dat maar na bij de  krantenconcerns, platenlabels en televisieproducenten van deze wereld.)
Dat hebben we ook kunnen zien bij de online gemeenschap – één van de eerste – die rond Lego’s high-tech divisie Mindstorms is ontstaan. Sinds eind jaren ’90 produceert Lego niet alleen de traditionele hardware van plastic bouwsteentjes, maar ook software waarmee allerlei robotachtige speeltjes gemaakt kunnen worden. Binnen enkele weken na de introductie van Mindstorms ontstonden al online gemeenschappen waar prosumers informatie uitwisselden over de vele manieren waarop de programmatuur kon worden gehacked, gecustomized en, uiteindelijk ook, verbeterd. Zoals zo vaak het geval is bij grote corporaties als Lego was de eerste reflex om naar de rechter te stappen. Maar na hevig protest van de online gemeenschap moest Lego wel inbinden; het bedrijf nam zelfs ‘the right to hack’ op in de software licenties waaronder Mindstorms wordt uitgebracht. is uitgegroeid tot een levendige online gemeenschap. Lego deelt de software en de prosumenten delen kennis over nieuwe toepassingen (van software tot bouwplaten), waardoor het ontwerpproces van de Legobots nooit stilstaat en het product steeds waardevoller wordt – kosteloos. Deze open (source) design methode is zo succesvol dat Lego het nu ook toepast tijdens het ontwerpproces van de meer conventionele legoproducten. Door de Lego Factory’s digital designer software kit te downloaden kan ik een eigen ontwerp creëren, en kan ik deze uploaden naar de website; alwaar ik – en ieder ander – de bijbehorende Legosteentjes kan bestellen.
‘With Lego Factory [and Mindstorms] we can expand beyond our one hundred in-house designers to marvel at the creativity of more than three hundred thousand designers worldwide’, zo concludeert één van Lego’s directeuren dan ook.iv 
 Een korte inventarisatie laat zien dat steeds meer consumenten, overheden en bedrijven zich een wikitude aanmeten. Het designlandschap verandert mee – hoe dan ook. Architecten, industrieel ontwerpers en grafische vormgevers zullen naarstig op zoek moeten naar een passende rol binnen een netwerk van relaties dat zich steeds breder maakt, en zich steeds meer laat gelden op het terrein van de ontwerper. Wordt de traditionele designer overbodig? Verwordt de autonome ontwerper tot relatiebeheerder? We zullen zien.